De ANVR viert dit jaar haar zestigste verjaardag. Wat begon als een noodzaak om orde te scheppen in een snel groeiende reiswereld, is uitgegroeid tot een vereniging die tegelijk keurmerk, werkgeversorganisatie, belangenbehartiger en platform is: de bekende spin in het web in de reisbranche.
Frank Radstake (directeur ANVR) kijkt terug op de professionalisering van de sector, maar blikt vooral vooruit naar grote thema’s als duurzaamheid, arbeidsmarkt en AI. ‘Samenwerken is gewoon effectiever.’
De oprichting van de ANVR was een logisch gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen, zegt Radstake. ‘De belangrijkste reden was dat toerisme in de jaren zestig veranderde van iets voor de happy few naar iets dat voor steeds meer mensen bereikbaar werd. Tegelijk kwamen er in Nederland heel veel reisbureaus bij. Er ontstond een duidelijke behoefte om te reguleren en te normeren. Niet alleen op kwaliteit van dienstverlening, maar ook op kwaliteit van medewerkers, want opleidingen bestonden nog nauwelijks.’
Was professionalisering dus een belangrijke reden?
‘Ja. Een van de eerste grote rollen van de ANVR was opleiden. Vanaf begin jaren zeventig bood de ANVR opleidingen aan via de toenmalige vakschool. Dat leidde later tot vakdiploma’s. Je kreeg het vakbekwaamheidsdiploma voor het reisbureaubedrijf, later SEPR, met de bekende niveaus één en twee. In elk verkooppunt moest iemand met de juiste papieren zitten. Dat heeft lang bestaan. Op een gegeven moment werd het reguliere onderwijs beter en was een eigen vakdiploma minder nodig, maar het laat zien hoe serieus er toen al werd nagedacht over kwaliteit.’
Hoewel ANVR formeel misschien geen keurmerk meer is zoals vroeger, is dat effectief nog steeds het geval, zegt Radstake. ‘Met voorwaarden die de consument bescherming bieden en met een systeem eromheen: geschilbeslechting, garanties, afspraken. In de jaren tachtig is daar veel van opgebouwd.’ Radstake noemt als voorbeeld de SGR, die in de jaren tachtig is ontstaan. Het bieden van een collectieve vorm van garantie is een wens die vanaf de beginjaren van de ANVR leeft. In 1971 kwam de ANVR daarom met een eigen ANVR Garantiefonds. Na het faillissement van Christoffel Reizen in Rotterdam, dat een miljoenenschade veroorzaakte, werd in 1983 uiteindelijk SGR opgericht. Radstake: ‘En later de Europese Richtlijn Pakketreizen, die pas in de jaren negentig kwam: daar liepen we in zekere zin op vooruit. En we hebben het vervolmaakt met de verplichte deelname van ANVR-bedrijven aan het Calamiteitenfonds. Daarmee is er voor situaties waarin de klant extra zekerheid nodig heeft, veel geregeld. Het totaalpakket maakt het verschil: als er iets misgaat, dan wordt het opgelost.’
Toch was er één periode waarin de ANVR ineens bij iedereen op het netvlies stond: corona.
Radstake: ‘Dat was een moment waarop extreem evident werd wat je bereikt als je samenwerkt. De voucherregeling, later de voucherbank, de gesprekken met de overheid over reisadviezen, de steunmaatregelen die moesten passen bij de bedrijfsvoering van reisbedrijven. Het was uitleggen, uitleggen, uitleggen, want veel mensen snapten niet hoe de sector werkte, laat staan dat ze het verdienmodel begrepen.’
(Tekst gaat verder onder de foto)
Foto: het ANVR-congres in Asturias, Noord-Spanje (2023). Foto © TravMagazine/Theo de Reus.
Is de relatie met Den Haag door corona veranderd?
‘De contacten waren nooit slecht, maar tijdens corona zijn ze intensiever geworden. Tegelijk waren we het fundamenteel oneens over bepaalde keuzes. Een belangrijk punt was dat reisadviezen ineens anders werden geïnterpreteerd. Voorheen ging het om veiligheid op bestemming. En tijdens corona ging het steeds meer om wat terugkomst betekende voor Nederland. Dat maakte de belofte richting consumenten, ‘een oranje reisadvies is kosteloos annuleren’, veel ingewikkelder.’
De hamvraag is: hoe blijf je relevant na zestig jaar?
‘Je moet je toegevoegde waarde laten zien. Vroeger werd je vanzelf lid van een vereniging, dat hoorde bij de tijd. Nu vragen bedrijven terecht: wat is de return on investment? En tegelijkertijd blijft er ook iets wat niet altijd in euro’s is te vangen: samenwerken werkt. Ik ben echt een overtuigd fan van samenwerken en zie hoe dat via de ANVR met succes in de praktijk gebracht wordt.’
Jij bent sinds 1 juli 2024 directeur. Was je insteek: vernieuwen, vernieuwen, vernieuwen?
Radstake: ‘Nee. Ik wilde de ANVR niet opeens vernieuwen om het vernieuwen. De ANVR gaat mee met haar tijd omdat de wereld verandert. Vernieuwing is daar een logisch gevolg van, maar de basis moet overeind blijven.’
Wat is die basis?
‘Het keurmerk, of beter gezegd: de kwaliteitslat en de zekerheden die daarbij horen. Leden voldoen aan de eisen. Je kunt niet zomaar lid worden. Je werkt met voorwaarden, accepteert geschilbeslechting, houdt je aan de reclamecode, je zit bij een garantiefonds, bij het Calamiteitenfonds, je hebt een aansprakelijkheidsverzekering en je onderschrijft de duurzaamheidsactiviteiten. Daarmee weet de consument: er kunnen altijd problemen ontstaan, maar als er wat gebeurt, dan wordt het geregeld.’
Wat doet de ANVR vandaag concreet voor leden?
‘Ik vat het vaak samen in vier rollen. De keurmerkorganisatie, met eisen en zekerheden. Daarnaast de werkgeversorganisatie. We sluiten cao’s af, niet alleen de arbeidsvoorwaarden-cao, maar ook pensioenafspraken, een sociaal fonds en afspraken rond aanvullende compensatie. Punt drie: brancheorganisatie voor lobby en belangenbehartiging, richting overheid en externe partijen. En vier: platformorganisatie. We brengen ondernemers bij elkaar, per segment of per onderwerp. Daarom faciliteren we platforms: voor retailers, voor zelfstandige serviceorganisaties, voor mkb-touroperators, voor zakelijk reizen, voor reisleiding, voor aangepaste vakanties. Soms is het ad hoc, zoals bij bustouroperators. En we kijken ook naar nieuwe niches, zoals treinreizen. Daarnaast zijn er stuurgroepen, bijvoorbeeld duurzaamheid en arbeidszaken.’
Over duurzaamheid gesproken, wat is de stand van zaken bij de stuurgroep duurzaamheid?
‘Er gebeurt veel. We hebben een ambitie geformuleerd en daaruit volgen jaarlijks activiteiten. Een grote stap is bedrijven helpen om de impact van reizen in kaart te brengen. Dat is een enorme klus, maar wel de basis. Als je de impact niet kunt meten, kun je ook niet aantonen of je vermindert.’
Je hamert erop dat het verhaal niet alleen over negatieve impact mag gaan.
‘Klopt. Natuurlijk moet je de negatieve impact serieus nemen, daar kijkt de buitenwereld kritisch naar, terecht. Maar we moeten óók durven praten over de positieve impact van reizen, voor bestemmingen en voor mensen. Reizen draagt bij aan welzijn, aan begrip voor andere culturen. Als sector zijn we dat misschien te weinig blijven uitdragen.’
ANVR wil ook met één verhaal naar buiten. Waarom duurt dat zo lang?
‘Omdat je het zorgvuldig moet doen. Als je leden vraagt om met duurzaamheidsclaims naar buiten te gaan, moet je zeker weten dat het standhoudt bij toetsing. Denk aan de regels rond groene claims. We laten het verhaal extern toetsen, zodat we niet alleen inhoudelijk gelijk hebben, maar ook juridisch en in de communicatie verantwoord handelen.’
(Tekst gaat verder onder de foto)
Foto: het ANVR-congres in Bremen in 2022. Fotos © TravMagazine/Theo de Reus.
Naast duurzaamheid is technologie een thema. Jij noemde AI zelfs als factor die de sectorstructuur verandert.
‘AI gaat veel veranderen. Niet alleen in de voorbereiding van reizen, maar op termijn ook in het boeken. Dat vraagt dat bedrijven ongelooflijk goed vindbaar zijn, ook in een wereld waarin “winner takes all” sterker kan worden. Tegelijk zie ik vooral kansen: bedrijven gebruiken AI nu al om backoffice en klantenservice slimmer te maken. Dat kan arbeidsproductiviteit verhogen, terwijl de sector moeite heeft om in mensen te groeien.’
Wordt de reissector daardoor een wereld van een paar grote spelers en veel niches?
‘Dat verwacht ik wel. Een beperkt aantal heel grote partijen, en daarnaast veel bedrijven die zich richten op niches, in type vakantie of bestemming. En dat betekent óók dat wij als ANVR moeten meebewegen, met kennis in huis om leden hierbij te ondersteunen.’
De ANVR wil toegankelijker zijn voor kleinere bedrijven. Wat verandert daar?
‘We hebben gekeken naar contributie als drempel. Er waren bedrijven die lid kónden worden, professioneel waren, maar die de basiscontributie in de eerste jaren te hoog vonden. Dat is zonde, want ik heb ze liever binnen, ook voor de kwaliteit van de sector. Daarom is er een systeem met staffels gekomen, zodat de stap minder groot is.’
En dan de vraag die steeds terugkomt: wanneer worden Booking.com en Airbnb lid van ANVR?
‘De deur staat altijd open. Ik wil als ANVR zo breed mogelijk de sector vertegenwoordigen. In andere landen zie je dat brancheorganisaties ook airlines of cruisebedrijven als leden hebben. Hoe mooi zou het zijn als grote platforms meedoen. Tegelijk is er een spanningsveld met het keurmerk en de eisen. En heel eerlijk, ik zie het op korte termijn niet gebeuren. Maar het gesprek kan altijd, en uiteindelijk is samenwerken in dezelfde sector logisch.’
Als je één zin mag kiezen voor 60 jaar ANVR, welke is dat?
‘Dat samenwerken de sector sterker maakt, vroeger bij het bouwen van kwaliteit, en nu bij het blijven uitleggen, verbeteren en vooruitkijken. Alleen red je het niet, samen krijg je het wél voor elkaar.’
Het 60-jarig bestaan van de ANVR wordt dinsdag 17 maart aanstaande gevierd met een receptie (16.00–20.00 uur) in het kantoor van DPG Media in Amsterdam. De receptie is alleen toegankelijk voor leden na aanmelding via de website van ANVR.
Van Verbond naar Vereniging
‘Er schieten in ons land honderden kantoortjes als kool omhoog’, zegt Frank Benningen, directeur van reisbureau Müller en Co en bestuurslid van de Algemene Nederlandse Vereniging van Reisbureaus (ANVR) in maart 1966 in Het Parool. ‘Maar we zullen erop toezien dat alleen representatieve bureaus tot de ANVR behoren.’ Een maand daarvoor is de ANVR opgericht. In de nieuwe vereniging gaan de Algemene Vereniging van Organisatoren van Reizen (AVOR) en de Nederlandse Vereniging van Passage- en Reisbureaus (NVPR) samen. Al snel sluit ook de Federatie van Nederlandse Reisadviseurs (FNR) zich erbij aan. Daarmee bundelt de ANVR alle krachten binnen de reisbranche, aanvankelijk als Verbond en sinds 2007 als Vereniging. Vandaar dat veel mensen nog de ANVR zeggen. (Bron: 50 jaar Nederlandse reiswereld.)
(Foto’s © TravMagazine/Theo de Reus).
(Dit interview verscheen eerder in TravMagazine #3 van 4 maart 2026)
Geef een reactie